Rok 2018 w Muzeum Sztuki w Łodzi upłynął w głównej mierze pod znakiem kontynuacji Roku Awangardy, za którego przygotowanie uhonorowano instytucję Grand Prix oraz główną nagrodą w kategorii „wystawy sztuki” w najważniejszym polskim konkursie muzealniczym „Sybilla”. Równie ważnym elementem programu Muzeum była w tym roku promocja twórczości Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego za granicą. Nie brakowało projektów, które problematyzowały utrwalone wyobrażenia na temat naszej przeszłości i przywracały pamięć o marginalizowanych twórcach i zjawiskach. Kuratorzy zmierzyli się także z pytaniem o naturę współczesnych relacji między człowiekiem a gwałtownie przeobrażającym się światem.

XX WIEK – NA STYKU AWANGARDY I HISTORII
Dwie wystawy szczególnie wyraźnie kontynuowały serię projektów przygotowanych przez Muzeum w 2017 roku, w ramach obchodów stulecia awangardy w Polsce, których celem było ukazanie jej spuścizny ze współczesnej perspektywy. Prezentacje „Awangarda i państwo” oraz „Wielka Wojna”, podejmując odmienną tematykę, uzupełniały się, pokazując uwikłania sztuki polskiej i światowej w burzliwą historię minionego stulecia oraz konsekwencje zachodzących wówczas przemian dla dzisiejszego układu sił, sztuki współczesnej czy aktualnej refleksji humanistycznej.

Głównym założeniem wystawy „Awangarda i państwo” było przedstawienie stosunku artystów środkowoeuropejskiej awangardy do idei państwa ze szczególnym naciskiem na perspektywę polską. Narracja obejmowała dwa różne politycznie okresy: II Rzeczpospolitą i PRL, a także kolejne fazy rozwoju ruchów awangardowych: od klasycznego modernizmu, poprzez sztukę nowoczesną, po neoawangardę i „postawangardę” lat 70. i 80. Temat ten w kontekście sztuki naszego regionu nigdy wcześniej nie był podejmowany tak obszernie i wieloaspektowo. Wystawa stwarza więc szanse na otwarcie nowej perspektywy interpretacyjnej. Można ją oglądać w ms1 do 27 stycznia 2019 roku.

Wystawa „Wielka Wojna” z kolei podejmuje temat zależności między sztuką nowoczesną a doświadczeniem wojny, pokazanych z różnych perspektyw, uwypuklając przy tym różnice między pamięcią tego wydarzenia w sztuce Europy Zachodniej i Środkowo-Wschodniej poprzez ukazanie, że w sztuce zachodnioeuropejskiej skupiano się na obrazie wojny jako katastrofy, zaś w krajach naszego regionu dominował obraz wojny widzianej przez pryzmat jej skutków – odzyskiwania państwowości i proletariackich rewolucji. Wystawa, która będzie prezentowana w ms2 jeszcze do 17 marca 2019 roku, jest zaproszeniem do namysłu nad tą różnicą i jej efektami w kształtowaniu kultury.

Obu ekspozycjom towarzyszą publikacje, które kontynuują serię wydawniczą poświęconą dziedzictwu awangardy. Cykl „Awangarda” zainicjowany w 2017 roku jako jeden z projektów podjętych w celu upamiętnienia stulecia tego ruchu w Polsce doczekał się w tym roku m.in. dwóch ważnych nagród: „Literatury na Świecie” – w dziedzinie Inicjatywy Wydawnicze, oraz wyróżnień w konkursie European Design Awards – w kategorii katalogi artystyczne. Design Observer uznał tę serię wydawniczą za jedno z 50 najlepiej zaprojektowanych wydawnictw na świecie roku 2017.

POLSKA AWANGARDA ZAGRANICĄ
Rok 2018 był wyjątkowy również dzięki zagranicznym wystawom mającym na celu wpisanie twórczości Kobro i Strzemińskiego w światową narrację o sztuce XX wieku. Do 14 stycznia 2019 w Centre Georges Pompidou w Paryżu można oglądać ekspozycję „Une avant-garde polonaise: Katarzyna Kobro et Władysław Strzemiński”, która jest pierwszą monograficzną wystawą pokazującą całokształt twórczości Kobro i Strzemińskiego w stolicy historycznej awangardy. To osiągnięcie prawdopodobnie nie byłoby możliwe bez monograficznej wystawy w madryckim Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, „Katarzyna Kobro i Władysław Strzemiński. Prototypy awangardy” (2017) i następującej po niej tegorocznej ekspozycji w Moderna Museet Malmö, „Kobro & Strzemiński: New Art in Turbulent Times”. Oba wymienione projekty przybliżyły dokonania Kobro i Strzemińskiego publiczności zachodniej i przetarły szlaki także ideowo: pojęcie „realnej utopii”, użyte do interpretacji działalności obojga artystów w ramach paryskiej narracji wystawienniczej, jest rozwinięciem rozpoznań, do jakich przyczyniło się słowo-klucz „prototyp” otwierające poprzednie prezentacje dorobku Kobro i Strzemińskiego. Wystawie w Centre Georges Pompidou towarzyszy katalog przygotowany przez prestiżowe wydawnictwo Skira.

MIĘDZY WSCHODEM A ZACHODEM: NIEPAMIĘĆ I MISTYFIKACJA
Muzeum, obok tak szeroko zakrojonych i złożonych projektów, prezentowało też ekspozycje, dla których punktem wyjścia stała się jedna sylwetka lub mit, a celem – nie tyle reinterpretacja, ile przywracanie pamięci i praca na rzecz demistyfikacji. To główne tematy dwóch wystaw: „Atak na Pałac Zimowy” i „Czerwona materia”, podejmujących problemy wynikające z oddziaływania Związku Sowieckiego.

Projekt „Atak na Pałac Zimowy. Dochodzenie w sprawie pewnego obrazu” zainspirowany został fotografią, która stała się symbolem rewolucji październikowej, choć nie przedstawia historycznego wydarzenia, ale jego zainscenizowaną rekonstrukcję. Wystawa analizowała ten wyreżyserowany przez Nikołaja Jewreinowa w 1920 spektakl, który w oficjalnej radzieckiej historiografii wyparł faktyczny obraz wydarzeń. Obok wyników badań obnażających kłamstwo zbudowane wokół fotografii, zaprezentowano także prace przygotowane przez sześcioro współczesnych artystów, którzy, wchodząc w dialog z dokonaniami Jewreinowa, eksplorowali zagadnienia historii, pamięci, inscenizacji oraz jakże aktualny problem kreacji fake newsów. Wystawa „Czerwona materia. Nadia Léger” pokazała zaś publiczności mało znane dotychczas w Polsce oblicze artystki, a także współtwórczyni kolekcji grupy a.r. Prezentacja była swoistą podróżą przez konteksty historyczne i polityczne po obu stronach żelaznej kurtyny drugiej połowy XX wieku, kluczowe dla przemian zarówno w ruchach awangardowych, jak i twórczości Nadii – przez lata zapomnianej i dopiero współcześnie zajmującej zasłużone miejsce w historii sztuki, m.in. dzięki wystawie w ms.

KONDYCJA PODMIOTU POZA SZTYWNYMI DYCHOTOMIAMI
Część wystaw prezentowanych w 2018 roku, mimo że przygotowanych przez różnych kuratorów i we współpracy z różnymi instytucjami – stawiało to samo fundamentalne pytanie: kim jest człowiek współcześnie i w jakich relacjach ze światem pozostaje? Ekspozycje, mimo swojej odmienności, pozwalały myśleć o człowieku jako bycie metamorficznym, wychodzącym poza klasyczne europejskie dychotomie: natury i kultury, przedmiotu i podmiotu, tego, co ludzkie i nieludzkie, ożywione i nieożywione, bądź ukazywały istotę ludzką jako punkt przecięcia i integralną część kolektywnych struktur kulturowych.

Angela Melitopoulos i Maurizio Lazzarato w projekcie „Asamblaże”, odwołując się do rewolucyjnej praktyki psychiatrycznej Félixa Guattariego, pokazywali wielowymiarowe układy organizujące współistnienie jednostek ze zbiorowościami, przedmiotami, zwierzętami, maszynami i zróżnicowanymi siłami kosmicznymi. Wystawa Jimmiego Durhama „Boże dzieci, poematy” przedstawiała mitologiczny wymiar wpisanych w europejską kulturę relacji człowieka i natury, kreując narrację o międzygatunkowej wspólnocie wychodzącej poza europejskie opozycje tego, co ludzkie i nieludzkie, oraz demaskując zasady klasyfikacji leżące u podstaw kulturowo-etnicznej autentyczności. „Zmiennokształtność: Eisenstein jako metoda” pokazywała, jak tytułowe pojęcie manifestowało się jako metoda tworzenia i myślenia Siergieja Eisensteina. Zmiennokształtność stała się kluczem do zrozumienia jego twórczości jako działania skoncentrowanego na procesie. W przestrzeni wystawy „Peer-to-Peer. Praktyki kolektywne w nowej sztuce” można było rozpoznawać współczesne metody zbiorowej pracy rozwijane wśród młodego pokolenia artystów oparte na samozarządzaniu, samoorganizacji i usieciowieniu, pozwalające jednocześnie tym kolektywom angażować się w bieżące problemy społeczne i ruchy na rzecz praw człowieka na całym świecie.

NA STYKU MUZYKI I HISTORII
Dwie kolejne wystawy współorganizowane przez Muzeum za granicą: „Notes from the Underground – Alternative Art and Music in Eastern Europe 1968 – 1994” i „Through the Soundproof Curtain. The Polish Radio Experimental Studio”, dotykały kulturotwórczej roli muzyki alternatywnej czy eksperymentalnej. „Notes from the Underground” pierwotnie prezentowana była w Muzeum Sztuki pod tytułem „Notatki z podziemia. Sztuka i muzyka alternatywna w Europie Wschodniej 1968-1994”. Jej berlińska odsłona, uzupełniona o materiały pochodzące z NRD, to prezentacja skupiona wokół tematu muzyki i sztuki alternatywnej w Europie Wschodniej i Zachodniej po 1968 roku. „Through the Soundproof Curtain” jest pierwszą tak obszerną prezentacją dziedzictwa Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia – unikatowego w skali byłego Bloku Wschodniego centrum twórczości elektronicznej. Ekspozycja zorganizowana w ZKM | Center for Art and Media Karlsruhe podkreśla interdyscyplinarny charakter Studia, prezentując je jako ośrodek zwróconych ku przyszłości eksperymentów audiowizualnych – potrwa do 6 stycznia.

MUZEUM OTWARTE I PLANY
Rok 2018 to też rok, w którym Muzeum mocno zaakcentowało swoją otwartość na interakcję z publicznością i postawiło na szczególnie partycypacyjny projekt realizowany w Muzeum Pałac Herbsta. Wystawa „Jak to widzisz?” jest zwieńczeniem przedsięwzięcia, pozwalającego publiczności aktywnie włączyć się w działalność Muzeum: zarówno prezentowane dzieła, jak i kuratorzy zostali wyłonieni – odpowiednio – w internetowym plebiscycie i konkursie. Efekty pracy miłośników sztuki można oglądać jeszcze do marca 2019.

Większa otwartość to także efekt dobiegającej końca przebudowy infrastruktury ms1 – siedziby głównej Muzeum (kamienica przy ul. Gdańskiej 43 i Magazyn Studyjny), która pozwoli m.in. na korzystanie z oferty nowoczesnej, specjalistycznej biblioteki, posiadającej unikatowe zbiory oraz rozszerzonego programu edukacyjnego. Ponadto, dzięki realizacji projektu, już na początku 2019 roku umożliwiony zostanie dostęp do oferty ms1 osobom niepełnosprawnym.

W tym roku finiszował też trzyletni program Bardzo Młoda Kultura, którego Muzeum Sztuki zostało głównym operatorem na całe województwo łódzkie. Jego wynikiem jest 28 zrealizowanych projektów (m.in. filmy, wystawy, spektakle, lokalne gazetki), ponad pięć tysięcy zaangażowanych w te działania uczestników oraz pół tysiąca przeszkolonych edukatorów i animatorów kultury. Pod koniec roku otworzyły się również nowe perspektywy: zapadła decyzja, że w 2020 Muzeum, przy współpracy NOMUS, powstającego oddziału gdańskiego Muzeum Narodowego, będzie organizatorem najważniejszego światowego spotkania muzealnych specjalistów zajmujących się kolekcjami sztuki nowoczesnej i współczesnej, dorocznej konferencji International Committee for Museums and Collections of Modern Art CIMAM.

PODZIEL SIĘ
POWIĄZANE POSTY
foto2012
Fotofestiwal 2012 – informacje
162_offkatowice_1_copy
Poza Łodzią: Music Is My Radar na OFFie
nitsch
Krzysztof Nitsch w Galerii Re:Medium

ZOSTAWIĆ KOMENTARZ

*